Οι περισσότεροι θα έχουν παρατηρήσει ότι στην ελλάδα είναι ιδιαίτερα ισχυρή η γενική αντίληψη ότι τα φύλα είναι δύο, άντρας και γυναίκα, όπως δύο είναι και οι σεξουαλικότητες, ετεροφυλοφιλική και ομοφυλοφιλική. Τι γίνεται όμως π.χ. με τις τρανς; Τι γίνεται με όσες γυναίκες υιοθετούν – με τα κυρίαρχα κριτήρια – “αρρενωπή” συμπεριφορά και με όσους άντρες κλίνουν προς τη θεσπισμένη θηλυκότητα; Απ’ ότι έχουμε δει ως τώρα, η ανεκτικότητα στο διαφορετικό δεν θα λέγαμε πως είναι και το φόρτε της ελληνικής κοινωνίας.
Αλλά οι κοινωνίες προχωρούν προς τα εμπρός και δείχνουν συνεχώς μεγαλύτερα σημάδια ανοχής στη διαφορετικότητα, έτσι; Και φυσικά, προεξάρχοντες της ανοχής στη διαφορετικότητα είναι οι Δυτικοί Χριστιανοί, σωστά; Το μόνο που χρειάζεται είναι να κάνουμε υπομονή, όχι;
Όχι. Υπάρχει μία ολόκληρη σειρά (την οποία θα παρουσιάσουμε παρακάτω) από παρελθοντικές ή σύγχρονες “πρωτοκοσμικές” και “τριτοκοσμικές” κοινωνίες που δεν αναγνώρισαν μόνο άντρες και γυναίκες, αρσενικό και θηλυκό, στρέιτ και γκέι, αλλά είχαν διευρυμένες αντιλήψεις σχετικά με το φύλο και τη σεξουαλικότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι “επέτρεπαν (ή επιτρέπουν) στα τέρατα να υπάρχουν”, αλλά ότι πολύ συχνά τα “τέρατα” αυτά αντιμετωπίστηκαν ως φυσιολογικοί άνθρωποι, πλήρως ενταγμένοι φαντασιακά και θεσμικά στην κοινωνική ζωή, ενίοτε και σε υψηλή θέση.
Όπου αναφέρονται οι λέξεις άνδρας και γυναίκα χωρίς εισαγωγικά, υποδηλώνεται το βιολογικό φύλο (sex), ένας διαχωρισμός με βάση τα αμιγώς βιολογικά χαρακτηριστικά όπως είναι τα γεννητικά όργανα ή η δυνατότητα κυοφορίας. Όπου αναφέρονται με εισαγωγικά, υποδηλώνουν τα κοινωνικά φύλα (gender), δηλαδή τα χαρακτηριστικά και τους ρόλους που αποδίδει η κάθε κοινωνία στις κατηγορίες “άντρας” και “γυναίκα”. Η κατάτμηση γίνεται με βάση την Ήπειρο και είναι καθαρά τυπική.
Στην κουλτούρα της φυλής των Μαορί στη Νέα Ζηλανδία συναντάμε τους όρους Wakawahine και Wakatane. Ο πρώτος όρος υποδηλώνει τον άντρα που προτιμάει να κάνει παρέα με γυναίκες και επιλέγει δραστηριότητες που θεωρούνται παραδοσιακά “γυναικείες”, όπως το πλέξιμο. Ο δεύτερος, αντίστοιχα, υποδηλώνει τις γυναίκες με “ανδρικές” ασχολίες, όπως αυτές που επιλέγουν να γίνουν χειρώνακτες ή πολεμίστριες. Οι Wakawahine και οι Wakatane μαζί, αναγνωρίζονται ως τρίτο φύλο ισάξιο με τα άλλα δύο.
Στη δε Τόνγκα της Πολυνησίας, οι Fakaleiti είναι άνδρες με γυναικείο ντύσιμο και συνήθειες. Δεν θεωρούν εαυτόν τρανς ή γκέι, καθώς οι έννοιες αυτές αντιμετωπίζονται ως ευρω-αμερικάνικες κατασκευές που δεν έχουν ισχύ στον πολιτισμό τους.
Αντίστοιχη – ίσως και ακόμα πιο ενδιαφέρουσα – είναι η περίπτωση των Fa’ afafine στα νησιά Σαμόα. Οι Fa’ afafine είναι άνδρες που δείχνουν να προτιμούν τις “γυναικείες” συνήθειες από μικρή ηλικία, πράγμα που οι γονείς τους αποδέχονται αυτόματα πλήρως και μεγαλώνουν το παιδί με ανατροφή τρίτου φύλου.
Στην Ανατολική Ινδονησία δε, η φυλή των Bugi αναγνωρίζει τρία βιολογικά φύλα και πέντε (!) κοινωνικά. Οι Cabalai είναι άνδρες με “γυναικεία” ταυτότητα, οι Calalai είναι γυναίκες με “ανδρική” ταυτότητα, ενώ ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η περίπτωση των Bissu που θεωρούνται “υπερβατικό φύλο” και ο όρος περιλαμβάνει όσα άτομα επιδεικνύουν είτε τις συμπεριφορές όλων των φύλων, είτε κανενός. Και χωρίς Ντεριντά όλα αυτά!
